Đấy là do cương vị hay tập quán? - Làm việc tận tụy là con người thiên nhiên của tôi
- Lưu Quang Vũ là tác giả có nhiều duyên với giới sàn diễn đến hôm nay. Không chỉ nghệ thuật, trong cuộc sống, ai làm thuê việc đẹp đẽ, có tính sáng tạo, có thể được coi là “nghệ sĩ”. Tôi vẫn gắn bó, quý mến đạo diễn Phạm tỉnh thành tới hiện giờ.
Ông tham gia sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam, Hội sàn diễn Việt Nam và là một trong không nhiều tác giả có tư duy canh tân sáng tạo sớm và vẫn gây ảnh hưởng sau khi mất.
Cha tôi đã theo Đảng, viết nhiều tác phẩm hay về Đảng Cộng sản Việt Nam. Duyên nhất là khi giới thiệu thành phần tham gia đêm diễn, ông không nói chức vụ đương thứ, mà nói: “Lê Chức, cựu diễn viên hí trường Tuổi trẻ”.
- Sự dữ dội, nhiệt huyết có trong máu người Hải Phòng. - Sau tập Hoa Lê, Một thinh không (2011), ông có xuất bản tập thơ nào? - Tôi vừa viết xong “Ngọt lòng trong xanh vỏ” (theo sự tích quả dưa hấu Mai An Tiêm), Kịch bản cho kịch hát, chưa bán cho đoàn nào.
000 người có danh hiệu. Ông giúp từ anh bốc vác đến những người khốn khó.
16 năm sau khi ông tốn, tháng 8-2012, thành thị Cảng có con phố mang tên ông, cùng đợt đặt tên này, có hai nhà văn Vũ Ngọc Phan, Hoàng Công Khanh.
- Cả đại gia đình nghệ sĩ của ông đã về Hải Phòng vì sự kiện Lê Đại Thanh lên tên phố? - Chúng tôi đi 2 ôtô: gia đình Lê Khanh - Phạm Việt Thanh, con trai Gia Khanh chở chị tôi - Lê Mai.
Vợ chồng tôi cùng cháu Lê Vân, Lê Kim Dung con anh thứ (nhạc sĩ Lê Đại Chương đã mất sớm, sống ở Sơn Tây), về tha ma Ninh Hải thăm mộ bác mẹ tôi và anh cả - nhà văn Lê Đại Châu. Đêm diễn “Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh” tại Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội mới rồi, ông dẫn chương trình, bình thơ rất hay, lời bình cho thấy ông không chỉ biết làm thơ, mà thẩm thơ tinh.
Điều tâm đầu ý hợp nhất là tại gia đình tôi truyền đời dòng máu yêu nghệ thuật và vẫn nối đóng góp cho tổ quốc. Sau khi phố Lê Đại Thanh được gắn biển, tôi có soạn lá thư (đánh máy) gửi cùng lúc cho UBND, HĐND, Sở VH-TT&DL, Hội VHNT, Sở Nội vụ “cảm ơn về quyết định có tính chất văn hóa” của các cơ quan chức năng và lãnh đạo thành phố. Kinh nghiệm và sự hiểu biết về nghề, đồng nghiệp, cho tôi năng lực làm được nhiều việc.
Có hay không có tên phố, chúng tôi vẫn tin cha tôi sống trong lòng dân chúng Hải Phòng. Các vị lãnh đạo Hải Phòng biết tôi là người con quê hương, biết khả năng của tôi có thể và sẵn lòng đóng góp cho đất Cảng. Ông không hay về quê dựng vở? - Có, 20 năm trước, vở “Người giết chết ước mơ”.
Niềm kính trọng, thương tình, xót xa cha và tự hào về cha trong tôi chưa khi nào thay đổi, vơi khác. Gọi “nghệ sĩ quét rác” cũng được.
- Danh “nghệ sĩ” hiện thời đang dùng tràn lan. Chúng tôi trồng cây đại có 4 nhánh.
Tháng 7-2011, tôi qua Pháp, đến Liên hoan sàn diễn ở Avignon. Không có chuyện mất túi, chắc chẳng bao giờ tôi biết họ, biết cái hay của một “từng lớp” khác, yêu ghét rõ ràng, nghĩa khí.
- Hải Phòng có bố mẹ ông, đang yên nghỉ, anh trai và gia đình các cháu? - “Khi tôi chết, những người nhà của tôi đừng nhỏ lệ/ Hãy trồng cho tôi 4 cây đại quanh mồ” (Di chúc, 1967).
- Chỉn chu thế, có nhẽ ông chẳng khi nào bị quên điện thoại? - Ngoài lần ở Kiev bị lấy trộm túi, cơ bản tôi chưa bị mất, lẽ ra là suýt mất. Quan điểm của ông? - Nếu làm đúng, nghệ sĩ là sự chuẩn mực, tri thức và anh tài.
Dù bị cơ cực, cha tôi vẫn viết rất hay về Đảng. Đâu ngờ đại gia đình tôi lại có fan ở giới ấy. Còn say xỉn, uống bia rượu ghi sổ nợ, ở bẩn, đi muộn về sớm, lại bảo “Thông cảm, tôi/anh ấy là nghệ sĩ” là làm rẻ danh từ này. Anh trai áp tôi, họa sĩ Lê Đại Chúc (SN 1944) những năm gần đây sống tại ngôi nhà xưa của chúng tôi, trong ngõ 88 phố Cầu Đất (Hải Phòng). VI THÙY LINH (Thực hiện). Tôi có 14 năm (1989 - 2003) làm Giám đốc rạp hát Cải lương Trung ương, gần 2 năm là Phó Cục trưởng Cục NTBD trước khi về Hội sàn diễn năm 2005.
Lê Đại Thanh là một bản lĩnh, nhân cách lớn. Tôi thuộc đường như lòng bàn tay và mỗi lần về lúc nào cũng thấy bóng cha. Tôi đã tự mình về Hải Phòng, một mình đến con phố mang tên cha cuối 2012.
Dân ta lâu nay dễ dãi chấp thuận, nên không hiếm kẻ làm vè lại tưởng thơ. - Ông kế thừa cha ở năng lực chữ, nên không dừng ở cảm xúc tự thân? - Đúng. Vở dựng năm 1979, được HCV Hội diễn 1980. - Ông rất tận tụy với các công việc của Hội sàn diễn, từ Trưởng BTC, viết và dẫn chương trình đều chu toàn.
Họ gọi tôi là thầy, đàm đạo số điện thoại, hỏi thăm. Vợ chồng Lê Vi cùng 3 con từ Amboise tới Avignon thăm ông cậu, chúng đều đẹp, khiếu vẽ.
Trường ca Con đường đỏ, Lê Đại Thanh viết về Chủ tịh Hồ Chí Minh thế này: “Nghĩ đến Người, tôi nghĩ đến cây trúc cây giang/ Cây tre quê hương với những đốt vàng/ Tre thẳng đốt tre làm rường cột/Người giơ tay chống cả mái đời”. Bà con Hải Phòng hầu như ai cũng biết và quý ông. Thành thị Hoa phượng đỏ đã chứng kiến nổi nênh, long đong của đời ông và gia đình.
Ba chị em nghệ sĩ Lê Mai (giữa), Lê Chức (bên trái), họa sĩ Lê Đại Chúc (phải) Lê Đại Thanh là thi sĩ lớn của Hải Phòng. Năm 2012, về Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, tối đọc lời cho đêm hội Thành nhà Hồ được UNESCO vinh danh di sản, thì sáng ăn bánh cuốn quên túi ở quán. Nghệ sĩ phải là người có sáng tạo, có công chúng, được xác nhận; còn lại, thuần túy là ca sĩ, diễn viên.
Lúc ấy, tôi nghĩ: đến đây, vụ nhân bản giai phẩm mà bố mắc phải, ảnh hưởng đến cả gia đình, được hiểu đã chấm hết.
Chính anh em giang hồ tìm lại túi cho tôi, nguyên vẹn. Gặp truân chuyên, chúng tôi bằng lòng, không xin xỏ, quỵ lụy ai. Bố tôi viết thế từ 40 năm trước khi chết thật. - Cảm ơn lời khen.
Chúng tôi tiếp nhận cốt cách ấy. - Khi biết Hải Phòng có quyết định đặt tên phố Lê Đại Thanh, xúc cảm của ông thế nào? - Tôi nhớ bố khôn cùng. Tư duy đạo diễn giúp tôi tổng hợp, hoạch định, lên đề cương mọi thứ lưu loát.
Song, Lê Đại Thanh đã chết sống với Hải Phòng bằng cả tâm hồn, cốt cách thanh cao, đẹp đẽ, không một lời than trách. Rồi vai anh bộ đội vở Hòn đá cháy, vai Vua - vở Hoàng tử học nghề. Không phải cứ bước lên sàn diễn là nghệ sĩ, làm vài bài thơ là nhà thơ Việt Nam 90 triệu dân, chỉ 4 vạn văn nghệ sĩ, trong đó gần 2. Anh cùng chúng tôi đi trên phố mang tên cha mà thấy cha “hiện ra” hiền hậu sinh động.
- Lúc nào đến phòng làm việc của ông cũng được tặng sôcôla? - Tôi mua sôcôla thẳng tuột để tặng cho viên chức và khách. Không ai đến phòng Lê Chức mà về tay không, tôi thích tặng quà cho mọi người. Tôi có dự vở kịch trước tiên của rạp hát Tuổi trẻ. Có quá nhiều kẻ ngộ nhận, vỗ ngực, cũng không ít người lấy danh nghệ sĩ để chờ sự bi cảm của tầng lớp. “Hoa Lê” là những cá nhân chủ nghĩa tinh hoa nức tiếng của dòng họ, may mắn, đã đến đời thứ 4, cháu họ tôi là ca sĩ Nguyễn Pha Lê, cháu ngoại của anh cả.
Ông được người dân ví như vong hồn, cuốn tự điển sống của thị thành. Những năm gần đây, tôi hay được mời viết và đọc lời bình, mở màn Lễ hội Du lịch sông Hồng, Đại hội TDTT. Sinh tiền, cha tôi đã nhiều lần đạp xe trên đoạn đường này, để qua Kiến An, Tiên Lãng, Đồ Sơn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét