Không có cơn sốt dẻo tự day dứt tìm con đường để nuôi được nghề và kéo lại khán giả
Đó là khoảng trống có thật về đạo diễn, còn diễn viên thì sao? Trọng Khôi, Đoàn Dũng, Hà Văn Trọng, Thế Anh, Hoàng Cúc, Lê Khanh… những tượng đài và chuẩn của sân khấu cũng đến lúc hết thời (có người đã khuất núi).
Những người già chờ con cháu đưa đi xem không phải là khách hàng tiềm năng. Tôi có nói với anh về cảm giác xúc động khi đứng trong một sân khấu đầy chật khán giả (mà lâu lắm chúng tôi không được gặp), Thành Lộc chỉ hỏi đúng hai câu: “ Có khán giả trẻ không? Diễn có bán vé không? ”.
Ngày bữa nay, khán giả thành thị tầm trung có thể đặt vé đi xem show trực tiếp ở Mỹ, ở Singapore, công nghệ trình diễn mới luôn được các ông bầu không ngại nhập khẩu mang về; cứ cho là loại đi cái bất tận của truyền hình giải trí, thì tháng nào cũng có đủ show từ tối giản đến lộng lẫy hoành tráng… Trên bàn tiệc giải trí quá cỡ sinh động và ê hề ấy, món ăn đơn điệu và úa rũ của sàn diễn đương nhiên lạc ra trong trơ khổ.
Không ai cấm một hy vọng ngây thơ được nhen nhóm: biết đâu, thời cơ để hồi sinh sân khấu đã đến?! Nhưng hồi sinh bằng điều gì, bằng phương thuốc nào – nếu sòng phẳng nhìn vào tài sản đang có của sân khấu phía Bắc ngày bữa nay? Nhớ lần phỏng vấn NSND Doãn Hoàng Giang, tôi có “chất vấn” về chuyện sân khấu chẳng nhìn thấy ai ngoài Doãn Hoàng Giang - Xuân Huyền - Lê Hùng, các ông ngoài 70 mà vẫn ham “ôm” nhiều quá, ai lại kỳ hội diễn nào cũng chỉ quanh quẩn vở và giải thưởng của các ông, thì vị đạo diễn kỳ cựu ấy thở dài mà rằng: “ Chúng tôi qua đỉnh dốc rồi, chúng tôi muốn nghỉ, nhưng không có ai để trao cờ.
Khán phòng hơn 1. Nỗi đau không được khóc cười cùng các nhân vật trên sàn diễn, diễn trước những hàng ghế trống khán giả lâu dần cũng thành chai lì, và quen với nó. Thành Lộc nói, anh quan niệm sân khấu như một sân khấu thời trang, mà người diễn viên chỉ cần xa nó nửa năm là đã bị lạc hậu và mất kết nối với khán giả.
Nhưng bỏ bán steak thì sẽ mất thương hiệu nhà hàng của mình
Toàn những kế hoạch vĩ mô: sáp nhập và giải thể các rạp hát, xây mới rạp, thành lập Trung tâm Kịch nghệ Quốc gia… khai triển kế hoạch nào cũng thấy bung bét trên mặt báo những đấu đá quyền chức và kiêng kỵ tài chính, những chuyện khó tin là có thể xảy ra trong giới nghệ sĩ tinh khiết.
Đêm diễn rất thành công, xúc cảm của nghệ sĩ và khán giả đều đầy tràn, sự xúc động còn lan tỏa trong chất vấn tự thân mơ hồ của nhiều người: “ Sao bấy lâu mình có thể bỏ quên lề thói đến sàn diễn?”. Sân khấu Sài Gòn có những vở diễn vẫn đỏ đèn suốt hơn 10 năm nay, cho tới giờ các suất diễn vẫn kín chỗ.
Trân trọng!. Thành Lộc tỉnh ngủ như vậy, bởi anh là người trước nhất thực hành từng lớp hóa sân khấu, con đường 15 năm của Idecaf có nhẽ đi theo sợi chỉ đỏ đơn giản độc nhất: phải có khán giả mua vé, nếu không sẽ là cái chết! Vở "Lời thề thứ 9" Hồi sinh bằng phương thuốc nào? Vở “Lời thề thứ 9” của Lưu Quang Vũ (nhà hát tuổi xanh dựng) ở Cung hữu hảo Hà Nội diễn một đêm duy nhất (25/8).
Những nghệ sĩ “tồn kho” ấy, không phải vì họ thiếu thiên tài, mà vì họ ở trong một cơ chế có sức ì quá lớn, nên họ bị trì kéo để vuột qua mất thời kì nhãi con với sân khấu. Nên các vở diễn ra đời để ngay sau đó “đắp chiếu” vĩnh viễn cũng không ai xót ruột, nhà hát và nghệ sĩ vẫn được nuôi bằng “tiền chùa”, dù là lay lắt.
* “Sau giấc mơ, em còn nguyên” - Lời trong bài hát “Nuối tiếc” (nhạc Ngọc Đại, thơ Vi Thùy Linh). Bài: Quỳnh Tun Ảnh: Nguyễn Thế Toàn " Mười hai hộ sinh " - một vở diễn của NS Thành Lộc rất được yêu mến tại sân khấu kịch miền Nam: Hãy gửi thông tin, bài viết và hình ảnh bạn có cho chuyên mục giải trí của Đẹp Online tại đây.
Thành Lộc ví von những vở diễn nhẹ nhàng, dễ cười là bún riêu; những vở kịch chính thống và sâu sắc là món beefsteak trong “nhà hàng” Idecaf của anh: “ Một điều mà tôi có thể san sớt là tô bún riêu nó nuôi miếng beefsteak
Vở kịch hình thể "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" Nhưng bây giờ, nếu diễn tiếp 12 vở kịch của Lưu Quang Vũ, có bán vé hẳn hoi – thì giấc mơ đẹp ấy có tiếp chuyện nữa hay không? Hay nói cách khác, dựng dậy một “huyền thoại” như Lưu Quang Vũ, liệu có cứu được sân khấu phía Bắc? Để các vở diễn thực sống, chỉ có cách độc nhất vô nhị là bán được vé.
Phải đến hơn 20 năm rồi, rạp Đại Nam, Công Nhân, Tuổi Trẻ mới lại kín chật người xem, khán giả ngồi tràn xuống cả lối đi, cười khóc theo từng câu thoại của diễn viên trên sân khấu. Cái quan điểm pha chế “bún riêu pha beefsteak” để vẫn giữ được là-chính-mình-nhưng-chạm-đến-nhiều-người không nằm trong những bàn luận nghiêm trang khi người ta tìm đường chấn hưng sân khấu phía Bắc. Vở kịch hình thể "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" Trở lại một tuần trong mơ khi sân khấu phía Bắc diễn ra Liên hoan các tác phẩm của Lưu Quang Vũ, hàng trăm nghệ sĩ và hàng ngàn khán giả đã được sống trọn vẹn trong không khí cảm động và phấn khởi như những năm 1980-1990, buổi hoàng kim của kịch Bắc.
Đo nhiệt độ khán giả để điều chỉnh mình hàng đêm, biết được lý do tiếng cười rần rần hay sự lặng im của khán giả là một cảm giác mà người nghệ sĩ chỉ có được qua trải nghiệm nghề và “giác quan” bản năng.
Lứa công chúng trẻ liệu có muốn vào những hí viện nhếch nhác, nhìn phục trang diễn viên và bối cảnh sàn diễn cũ kỹ, nghe những câu thoại và cách diễn khiên cưỡng như cách đây hơn 20 năm? Bún riêu pha Beefsteak Trở lại cuộc trò chuyện với NSƯT Thành Lộc , chúng tôi có dài dòng về bí quyết giữ khách của sàn diễn.
Nếu món ăn mang ra mời khán giả có một tí mùi bún riêu được hòa trộn khéo với vị steak, thì đó là những vở diễn có tuổi thọ lâu dài nhất ”. Ở Sài Gòn, tôi có gặp NSƯT Thành Lộc đúng những ngày sàn diễn phía Bắc đang trong cơn hưng phấn do Liên hoan các tác phẩm của Lưu Quang Vũ mang lại.
Lứa trẻ hiện thời, ai có tí sắc vóc và nhân tài đều chọn nghề khác, sân khấu không trả đủ giá cho họ. Nhưng nghệ sĩ phía Bắc thì bao nhiêu năm nay vẫn trầm trọng chuyện “giữ lề”, như thể họ làm cái gì vui vẻ chút thôi thì ngại mình bị rẻ tiền hay kém sang đi
Ngay cả hí viện Tuổi Trẻ, đơn vị năng động nhất của sân khấu phía Bắc cũng bị chướng ngại là dư ra khoảng 1/3 quân số không làm được việc gì (là những người đã vào biên chế), nên đành cắn răng “nuôi” họ tiếp cho đến đủ tuổi nghỉ hưu. Với kinh phí bao cấp mỗi năm từ 5-7 tỷ, hàng năm mỗi hí trường thủng thỉnh dựng 2-3 vở diễn. Những ngôi sao của thời hoàng kim sân khấu bao năm nay đã tắt ánh sáng.
000 ghế gần như không còn chỗ trống, khán giả phân loại khá phân minh: giới văn nghệ sĩ và cánh báo chí (phải đến nửa rạp), bạn bè và thân quyến của gia đình Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳnh, số còn lại là những người lớn tuổi muốn sống lại ký ức những ngày tháng cũ của mình. Có vài người nổi lên thì lại là nhờ phim truyền hình, game show, dăm vở hài kiểu “thọc léc”… Chưa kể kịch trường đứt đoạn từ lâu, vở mới hiếm lắm mới có, vở cũ thì đã cất kho – diễn viên trẻ đâu có nhịp để mà tinh thông nghề nghiệp? Vở "Mùa hạ chung cuộc" Lưu Quang Vũ có cứu được sàn diễn phía Bắc? Cả thập kỷ nay, rất nhiều dự án lớn nhằm thay máu nền sàn diễn phía Bắc đã được đưa ra.
Giấc mơ rồi cũng chấm dứt, nhưng trở lại thực tiễn người ta vẫn lâng lâng với dư âm đẹp. Nhìn lên sân khấu, mỹ nhân với tráng sĩ đều cùn quằn, nhếch nhác – khán giả liệu có muốn đến xem một nàng Kiều xộc xệch hay một Từ Hải dúm dó??? Nhưng thiếu thanh sắc chưa nguy bằng không có tài và không đủ tình ái, diễn viên đến hí trường chỉ lớt chớt trà thuốc như một kiểu công chức hành chính, vào vai nhạt nhòa và hời hợt, không có gì thúc bách ở trong tâm cảm nên diễn dễ dàng và trót lọt.
Dù sao, trong một tuần diễn ra liên hoan các tác phẩm của Lưu Quang Vũ , giới sàn diễn và những người quan hoài cũng được tạm quên đi thực tiễn cay đắng, để bay bổng trong giấc mơ trở lại thời vàng son của chính kịch.
Những người đến sàn diễn vì kỷ niệm, thì họ chỉ lên tàu một lần – hành trình trở về ký ức nếu trở đi trở lại sẽ mất thiêng liêng
Sàn diễn là cuộc đời thu nhỏ, vậy nó phải chân thực với cuộc đời, cần chiêm nghiệm nỗi buồn và trải nghiệm cả niềm vui.
Tại Hà Nội có tới 20 đơn vị nghệ thuật cấp Nhà nước (có biên chế đoàn, có hí viện riêng), nhưng chỉ có hí viện tuổi xanh còn đỏ đèn và hí viện Múa rối Thăng Long bán được vé cho khách Tây. Nếu coi sân khấu như một đường chạy tiếp sức, khi quay lại tôi không thấy ai, không thấy hơi thở nóng nào sau gáy mình! Thử kể tên đạo diễn trẻ để mấp mé đứng cạnh mấy ông Giang, Hùng, Huyền đi? Không có ai! Không có đối thủ! ”.
Không chỉ các câu thoại được sửa cho “đúng điệu” với khung cảnh xã hội đương thời, mà thái độ nói lên câu thoại ấy cũng được người diễn viên cập nhật từng đêm diễn. Thành Lộc, người được gọi là “phù thủy của sàn diễn” đã đành, còn thiếu gì diễn viên khác như Hữu Châu , Kim Xuân, Ngọc Trinh, Đại Nghĩa, Thái Hòa, Trấn Thành … xem họ hóa thân trong một vở diễn, nhưng hôm sau đến đã thấy họ khác và mới.
Dựng vở chỉ với mục đích để mang đi dự liên hoan - hội diễn, nhằm kiếm huy chương làm “đẹp hồ sơ” cho những dịp nâng hạng Nghệ sĩ quần chúng, Nghệ sĩ Ưu tú. Tôi lặng đi, bởi đó là hai câu hỏi quan trọng nhất, đơn giản nhưng thực chất nhất về lẽ tồn tại trong thị trường nghệ thuật. Mỗi mùa hội diễn (cứ phải kể hội diễn với liên hoan, vì ở đó mới thấy được toàn diện lực lượng sân khấu phía Bắc), chỉ thấy một bi kịch: Không có diễn viên nữ xinh đẹp, không có diễn viên nam cao to.
Bài viết được đăng tải sẽ nhận nhuận bút theo quy chế của Tòa soạn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét